A Community and Commemoration Project in Llangrannog

Llangrannog Welfare Committee members, along with the Cranogwen statue team (CCCCM) and community volunteers, have almost finished the renovation of the beloved Gardd y Pentref – Village Garden, located between Banc-y-Felin chapel and Y Gerwn waterfall on the road down to the beach.
The first JustGiving page raised over £4,000, and the team won a grant from Ceredigion County Council to support the work.
Ahead of the public unveiling of the new statue of local heroine Cranogwen on 10 June, the team need to make good a new, safer entrance by removing old concrete and making an accessible slope into the garden. There is also some planting and trimming left to do.
We also hope to have enough money to provide information boards to illustrate Cranogwen’s life and importance, as well as celebrate the hard work of many villagers in the garden over the years. This and money for the entrance and the renovation of the old steps down to the lower garden mean that we must raise at least another £2,000. We also need to cover some costs due to rising prices of building materials. If there is enough money we will also purchase new seating for the garden.
Built in the early 1900s, the garden has been further developed and maintained by successive local gardeners and builders. The new design preserves aspects of the garden such as the original slate walls, and builds on it to provide a perfect site for Cranogwen to gaze towards her beloved beach.
The new garden was created by local garden designer Gail Robinson following consultation with the wider community. Stonework has been done by Teifi Landscaping. The design incorporates some of Cranogwen’s poetry, which has been set into the new stone floor.
We have worked in partnership with the Cranogwen Community Monument team and Monumental Welsh Women to bring this idea to life, and hope that the generosity we have seen so far will continue to enable us to make this special space last at least another century.

Car Park Update Feb 2023

The Llangrannog beachfront car park has a new parking machine which takes coins and cards. You can also use JustPark to pay (but the wifi is very slow). The rule that you must pay within ten minutes of entering the car park remains in place. There are new signs which clearly state the conditions of parking.

It should be noted that vandalism of the new machine or any car park property will be on CCTV. Please do not tamper with the machine; this means others cannot pay and is counter-productive.

We hope that the new machine will allevaite the problems that we have seen with the car park in the last few years. For any advice, please email the Welfare Committee at llangrannogwelfare@gmail.com.

Mae gan faes parcio glan traeth Llangrannog beiriant parcio newydd sy’n cymryd darnau arian a chardiau. Gallwch hefyd ddefnyddio JustPark i dalu (ond mae’r wifi yn araf iawn). Mae’r rheol bod yn rhaid i chi dalu o fewn deng munud i fynd i mewn i’r maes parcio yn parhau mewn grym. Mae arwyddion newydd sy’n nodi’n glir yr amodau parcio.

Dylid nodi y bydd y peiriant newydd neu unrhyw eiddo maes parcio yn cael ei fandaleiddio ar deledu cylch cyfyng. Peidiwch ag ymyrryd â’r peiriant; mae hyn yn golygu na all eraill dalu ac mae’n wrthgynhyrchiol.

Gobeithiwn y bydd y peiriant newydd yn lleddfu’r problemau yr ydym wedi’u gweld gyda’r maes parcio yn y blynyddoedd diwethaf. Am unrhyw gyngor, e-bostiwch y Pwyllgor Lles ar llangrannogwelfare@gmail.com.

Gwaith Cranogwen – Clai – Clay

Cranogwen Statue update: Kezi Ferguson and Seb Boyesen are working on covering the model of Cranogwen in clay and rendering the details this week.

Y diweddaraf am Gerflun Cranogwen: Mae Kezi Ferguson a Seb Boyesen yn gweithio ar orchuddio’r model o Cranogwen mewn clai ac yn rhoi’r manylion yr wythnos hon.

Kezi Ferguson

Ardd y Pentref – Village Garden

Mae Pwyllgor Lles Llangrannog wedi dechrau ar y gwaith o adnewyddu Gardd y Pentre sydd wedi’i lleoli rhwng capel Bancyfelin a rhaeadr Y Gerwn.

Dyn ni eisoes wedi codi dros £2,000 ac wedi derbyn grant gan Gyngor Sir Ceredigion i gefnogi’r gwaith. Ein nod yw codi £8000 a’n gobaith yw cael eich help chi i wireddu’r freuddwyd hon.

Cafodd cynllun yr ardd ei greu gan Gail Robinson, person lleol sy’n arbenigo mewn gerddi. Roedd hyn yn dilyn ymgynghoriad ymhlith aelodau o’r gymuned. Teifi Landscaping sy’n gwneud y gwaith. Bydd llinellau o farddoniaeth Cranogwen yn cael eu hymgorffori yn y llawr carreg newydd. Yn y cynllun hefyd, gallwch weld mynedfa newydd mwy diogel a lleoedd i blannu planhigion o bob math.

Crewyd yr ardd yn 19…., ac yn ystod y blynyddoedd diwetha mae’r ardd wedi cael ei chynnal gan nifer o arddwyr ac adeiladwyr lleol. Bydd y cynllun newydd yn cadw rhai agweddau o’r ardd wreiddiol fel y waliau llechi ond bydd y datblygiad newydd yn lleoliad perffaith ar gyfer cerflun Cranogwen, ein harwres leol. Dyn ni’n gweithio mewn cydweithrediad â Thîm Prosiect Cymunedol Cranogwen a Monumental Welsh Women.

Y gobaith hefyd yw casglu digon o arian i ddarparu byrddau gwybodaeth am fywyd a gwaith Cranogwen a hefyd dathlu gwaith caled nifer o bentrefwyr yn yr ardd dros y blynyddoedd.

Llangrannog Welfare Committee have begun work on renovating the beloved Village Garden, located between Banc-y-Felin chapel and Y Gerwn waterfall.

We have already raised over £2,000 and have won a grant from Ceredigion County Council to support the work. We aim to raise another £8,000 and hope you can help us realise this dream.

The garden design shown was created by local garden expert Gail Robinson following consultation with community members. Work is being done by Teifi Landscaping. The design incorporates some of Cranogwen’s poetry, which will be set into the new stone floor. The plan shows a new, safer entrance, new planters and space for hardy, annual plants.

Built in the early 1900s, the garden has been further developed and maintained by successive local gardeners and builders. The new design aims to preserve aspects of the garden such as the original slate walls, and build on it to provide a perfect site for a statue of Cranogwen, our local heroine. We are working in partnership with the Cranogwen Community Monument team and Monumental Welsh Women to bring this idea to life.

We also hope to have enough money to provide information boards to illustrate Cranogwen’s life and importance, as well as celebrate the hard work of many villagers in the garden over the years.

Ffynon Fair

Ffynon Fair (St Mary’s Well) in Llangrannog is situated just up the road from the churchyard on the right hand side. The site is owned by the Llangrannog Welfare Committee, and we have long thought to do something with it. When we were approached by James Stewart and well expert Phil Cope, we were delighted to plan to uncover the well.

llangrannog well

The first work party got going on 15 May, followed by more clearing the next week. Enjoy some of the photos and the water test results; more information to follow. If you would like to get involved, email info@llangrannog.org.uk.

PDF file: Ffynon Fair Project Overview

FIRST WATER TEST from Llangrannog Well
Sunday 15 May 2022

This is a fairly basic first test, but gives an interesting (and mostly positive) analysis of the (surprisingly clean in the circumstances) water

Total Hardness        50mg per litre (low)

Free Chlorine           0mg per litre

Iron                             0mg per litre

Copper                       0mg per litre

Lead                            0mg per litre (good news)

Nitrate                       10mg per litre

Nitrite                        0mg per litre

Bromide                    6mg per litre

Total Chlorine          0mg per litre

Fluoride                     0mg per litre

Cyanuric Acid           0mg per litre

Carbonate                 80mg per litre

Total Alkalinity        80mg per litre

pH                                6.4 (7-8.4 is good)

  1. Ffynon Fair (notes from a Welfare Committee meeting with James and Phil)

Welcome to Phil Cope (author of The Living Wells of Wales) and James Stewart to discuss Ffynon Fair.

James’s mother grew up in Llangrannog at the rectory; his grandfather was the rector. His mother had an interest in the well and James would like to pay for Phil to do a consultancy in memory of his mother.

Phil believes this well has national significance.

Two phases are anticipated

  • An examination of the meanings of well springs
  • Phil offers a talk giving an intro to holy wells in general and FF and its possibilities to encourage support
  • Determine what we know already about FF
  • The naming(s) of wells (Welsh to Christianisation) ­– 50% have ended up becoming Lady Well or St Mary’s Well
  • We should look at it in the context of all the others in the village – Penfynnon/Bywell
  • Ownership and source of the water
  • Importance of education esp. with children as a part of climate conerns. Part of plans on what the well’s future should be. Community involvement.
  • Cranogwen’s poem Y Fynnon
  • Well-dressing and well-guarding
  • Initial exploration, cleaning and assessment of site
  • Dyfed Archeaelogical Trust are interested; water test
  • Further community meeting to show progress and designs for the future
  • Press and publicising online etc.
  • Budget and funding applications for Phase 2
  • Phase 2 – Delivery. Buildling a new well, seating, surrounding, interpretation panel, direction signs etc.
  • Well launch and possible festival
  • Publication – TV, radio, papers etc.
  • Links with other sites e.g. Carantek/Crantock/Irish site

Ian ap Dewi remembers being taken after Sunday School to drink the well water, and that it was known as Carannog’s Well. Speaking to John MO and Ian would be very useful.

Mary and June Sylvester would have some information.

Lowri Williams as director of Gwersyll yr Urdd

Boco and others of the Beechey family.

It was noted that some drainage work was done on the field and the spring does not flow as it used to. DAT could help here.

We can begin asking for stories and photos, but should hold forth on the physical work.

We are not bound by the rules of Cadw etc. so we can marry this with our own creative contribution to the development of the life of this well by buildling on what has gone before. What does this mean to us today; how is it relevant (e.g. ecology, water, climate etc.)?

Gather ideas of local artists, craftspeople, wall-builders, historians etc.

Within 12 months of agreement – could be done by September 2022. First open meeting could be Feb 2022. March school work. April cleanup. July 2nd meeting. Report Sept 22.

Plans etc. Early 2023. 2023 phase 2. Project completed May 2024.

Heritage Lottery Fund will be very keen especially as we have not had money from them before. This will not be a very expensive project.

Talwrn Cranogwen

Dydd Mawrth, 8 Mawrth, 2022 | 19:30 – 21:00
Neuadd Pontgarreg

I ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Merched cynhelir Talwrn arbennig yn Neuadd Pontgarreg.

Pa ffordd well o gydnabod llwyddiant ein harwres Cranogwen? Y ferch gynta’ erioed i ennill gwobr farddonol yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac un oedd yn annog merched eraill i ddarllen ac ysgrifennu.
Y Meuryn gwadd yw Mererid Hopwood a’r ddau dîm fydd yn ymryson yw Tîm Crannog V Merched Hawen. Idris Reynolds fydd y Capten ar fwrdd Tîm Crannog a Mari George fydd yn llywio Merched Hawen.

Dewch draw am noson arbennig. Mi fydd Radio Cymru yn recordio’r noson ar gyfer ei darlledu.

To celebrate International Women’s Day a Welsh language poetry evening will be held at Neuadd Pontgarreg. A fitting tribute to Cranogwen the first female to win a poetry prize at the National Eisteddfod. Radio Cymru will be recording the competition for broadcast.

Mae’r cerflunydd Sebastien Boyesen wedi ei gomisiynu i greu cerflun ffigurol o Sarah Jane Rees, a oedd yn cael ei hadnabod wrth ei henw barddol Cranogwen, fydd yn cael ei osod yn Llangrannog, gorllewin Cymru.

Datganiad i’r Wasg : 1.12.21

Mae ymgyrch Monumental Welsh Women (MWW) mewn partneriaeth â mudiad Cerflun Cymunedol Cranogwen Community Monument (CCCCM), is-grwp o Bwyllgor Lles Llanrannog yn falch iawn i gyhoeddi y byddant yn gweithio gyda’r cerflunydd clodwiw Sebastien Boyesen i greu cerflun ffigurol maint person o Sarah Jane Rees (1839 – 1916), a oedd yn cael ei hadnabod yn fwy aml wrth ei henw barddol sef Cranogwen. Dyma’r trydydd cerflun i’w gomisiynu gan MWW o ‘fenyw go iawn’.


Ganwyd Cranogwen ym mhlwyf Llangrannog yn 1839. Morwr, athrawes, bardd, newyddiadurwraig, pregethwraig ac ymgyrchydd; gwelwyd hi ar restr fer Merched Mawreddog oherwydd iddi arloesi yn y meysydd yma, sy’n fwy trawiadol byth wrth ystyried y cyfnod bu’n byw ynddo. Ceir bywgraffiad byr ohoni ar wefan Merched Mawreddog


Y cerflunydd Sebastien Boyesen, a fu’n gyfrifol am ddarparu’r cerflun o Sant Carannog i’r gymuned, bydd yn bwrw ymlaen gyda’r comisiwn mawreddog hwn. Fel cerflunydd cyfoes sy’n byw ac yn gweithio yn Llangrannog, mae gan Boyesen bortffolio eang o phrofiad helaeth o ddylunio a gosod gwaith celf cyhoeddus ledled y Deyrnas Unedig. Roedd Boyesen wedi creu argraff ar MWW gyda’i ymchwil bersonol ystyriol ar sut i gynrychioli Cranogwen mewn cyd-destun hanesyddol, cymdeithasol a gweledol, ynghyd a’i brofiad a’i allu i ddatblygu cerflun ffigurol addas fel cofeb parhaol o bwys i Cranogwen.


Mi fydd y cerflun hir ddisgwyliedig yn cael ei leoli yng nghanol Llangrannog, gyferbyn â ble claddwyd Sarah Jane Rees ym mynwent yr Eglwys. Bydd y ceflun yn coffáu bywyd anhygoel Cranogwen a’i chyrhaeddiadau niferus er gwaethaf y gwrthwynebiad eang yn erbyn menywod yn gweithio y tu allan i’r cartref a’r cyfleoedd cyfyngedig oedd ar gael iddynt ar ddiwedd y 19eg a dechrau’r 20fed ganrif. Mae Boyesen a’r cyfranwyr niferus i’r prosiect wedi bachu ar y cyfle i greu gwaith cyfoes ystyriol i ddathlu Cranogwen a’i bywyd anhygoel.


I gydnabod Cranogwen, a fu’n annog talentau menywod eraill ymhlith cyflawniadau amrywiol ei gyrfa, mae MWW wedi creu partneriaeth gyda Lisa Evans, Cyfarwyddwr Rhaglen y radd anrhydedd mewn Cerflunio yn Ysgol Gelf Caerfyrddin, Coleg Sir Gâr, i ddyfarnu mentoriaeth â thâl am flwyddyn i gerflunydd benywaidd addawol i weithio gyda Boyesen ar y comisiwn hwn. Gan ddechrau yn Rhagfyr 2021, mae’r rhaglen unigryw yma wedi ei chynllunio i ddarparu cefnogaeth i gerflunydd benywaidd yn y cyfnod rhwng addysg a bywyd proffesiynol. Wrth weithio gyda Boyesen ar y comisiwn hwn, mi fydd yr egin gerflunydd yn derbyn arweiniad proffesiynol a phrofiad go iawn wrth ddatblygu ei hymarfer drwy weithio ar gomisiwn byw fydd i’w weld mewn lle cyhoeddus.


Mae’n fraint cyhoeddi y bydd Keziah Ferguson yn derbyn y cyfle ar ôl graddio o Goleg Sir Gâr. Yn ddiweddar mae Keziah wedi arddangos angerdd ac uchelgais i ddatblygu ei gyrfa fel cerflunydd. Meddai Keziah

“Mae’n anrhydedd i fod yn rhan o’r prosiect yma a chael y cyfle i ddathlu gwaddol Cranogwen. Ar ôl cael croeso cynnes yn Llangrannog, rwyf yn hynod o gyffrous i ddechrau gweitho gyda Seb a’r tîm.”


Dywedodd Helen Molyneux o Monumental Welsh Women,

“Rydym wrth ein boddau i fedru cyhoeddi comisiynu ein trydydd cerflun o fenyw Gymreig go iawn. Roedd Cranogwen yn fenyw ysbrydoledig ac ymledodd ei henw da a’i dylanwad nid yn unig ledled Cymru ond yn rhyngwladol, ar adeg pan yn anaml y byddai llawer o ferched yn gadael eu pentrefi genedigol . Hwn fydd y trydydd cerflun wedi ei gomisiynu gan y prosiect Monumental Welsh Women i ddathlu cyflawniadau arwresau cudd Cymru – y menywod y mae eu cyfraniadau i fywyd a diwylliant Cymru wedi cael eu hanwybyddu i raddau helaeth oherwydd y cyfnod y cawsant eu geni ynddo. Y cerflun cyntaf yw o brifathrawes ddu gyntaf Cymru, Betty Campbell, a gafodd ei ddadorchuddio yng Nghaerdydd ym mis Medi. Bydd yr ail, o Elaine Morgan, y damcaniaethwr a’r dramodydd esblygiadol, yn cael ei ddadorchuddio yn Mountain Ash yn yr hydref.


Ychwanegodd Anne-Marie Bollen, aelod o CCCCM,

“Ein nod yw dathlu uchelgais a llwyddiant ein harwres leol arloesol Cranogwen a choffáu ei bywyd a’i chyflawniadau i ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol.”


Nododd Sebastien Boyesen am y comisiwn,

“Mae cael fy nghomisiynu i greu cerflun Cranogwen yn anrhydedd ac yn fraint ac yn rhywbeth y byddaf yn ei ystyried yn uchafbwynt fy ngyrfa. Edrychaf ymlaen at ddatblygu’r gwaith gyda’n tîm anhygoel gan gynnwys gweithio gyda Keziah fel egin cerflunydd, a gobeithio y gallaf ad-dalu’r ymddiriedaeth a roddwyd ynof trwy greu gwaddol rhyfeddol i’r pentref a’r gymuned ehangach sy’n dathlu cyflawniadau menyw ysbrydoledig o Gymru.”


Os hoffech wybod mwy am y prosiect neu gyfrannu ato croeso i chi ymweld â thudalen Cerflun Cymunedol Cranogwen Community Momument.




Nodiadau i’r Golygydd


Sebastien Boyesen, Cerflunydd :

Mae Sebastien Boyesen wedi gweithio fel arlunydd a dylunydd ers dros dri deg pump o flynyddoedd. Mae e wedi ymrwymo i greu gweithiau celf sy’n benodol i le o fewn datblygiadau newydd a chynlluniau adfywio. Ei arfer yw archwilio cymunedau a’u tirwedd, gan dynnu sylw at y berthynas rhwng unigolion, cymdeithas a’u cofebion. Gan ddefnyddio ystod amrywiol o dechnegau cerfluniol, mae ei waith bob amser yn sensitif i’w amgylchedd ac yn aml wedi’i greu yn sgil ymgysylltu gyda’r cymunedau sy’n byw ac yn gweithio yn agos at leoliad ei weithiau celf.


Mae Boyesen yn byw yn Llangrannong, gorllewin Cymru ac wedi gweithio ar sawl prosiect cerfluniol lle-benodol gan gynnwys Gwarcheidwad a gomisiynwyd i goffáu hanner canmlwyddiant trychineb mwyngloddio 1960 yn Six Bells a hawliodd fywydau 45 o ddynion. Mae’r cerflun anhygoel yn sefyll 20 metr uwchben safle’r hen lofa lle digwyddodd y drasiedi ac mae’n deyrnged addas i’r dynion sydd â’u henwau wedi’u torri i’r paneli o gwmpas y gofeb. Mae’r Dyn Siartredig 7.2m wedi’i wneud o ddur gwrthstaen a’r Llusern wedi’i leoli yn y Coed Duon a This Little Piggy a Chofeb y Llynges Fasnachol yng Nghasnewydd ond yn ambell enghraifft o’i waith.



Monumental Welsh Women :

Sefydliad nid er elw yw Monumental Welsh Women sy’n ymroddedig i gydnabod cyfraniad menywod i hanes a bywyd Cymru. Ar hyn o bryd un cerflun o Gymraes go iawn sydd yng Nghymru – dim ond un! – ers dadorchuddio Betty Campbell ym mis Medi. Rydym yn gweithio i newid hyn. Ein cenhadaeth yw codi 5 cerflun yn anrhydeddu 5 o Cymraes mewn 5 lleoliad gwahanol o amgylch Cymru mewn 5 mlynedd. Mae’n her enfawr. Gellir gweld proffiliau’r 5 merch gyntaf yr ydym am eu coffáu, a gwybodaeth am ein hymgyrch, ar ein gwefan www.monumentalwelshwomen.org.  Dyma nhw:



Betty Campbell

Arglwyddes Rhondda

Elaine Morgan

Elizabeth Andrews


Mae Monumental Welsh Women yn gweithio mewn partneriaeth âg ymgynghorwyr celf a churadu annibynnol Studio Response, sy’n comisiynu gweithiau unigryw sy’n ymateb i safleoedd yn y parth cyhoeddus.


Cerflun Cymunedol Cranogwen Community Monument :

Mae Cerflun Cymunedol Cranogwen Community Monument (CCCCM) yn is-grŵp o Bwyllgor Lles Llangrannog Welfare Committee yn Llangrannog.

Keziah a Seb